Nghe tiếng ngàn xưa vọng về: Giải mã bí ẩn thành Cổ Loa

 Tòa thành đất sớm nhất, quy mô nhất Đông Nam Á

Từ những vấn đề khoa học đã và đang đặt ra, Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long - Hà Nội, Viện Khảo cổ học và Khoa Nhân học Đại học Wisconsin - Madison, Mỹ đã hợp tác nghiên cứu 3 vòng thành Cổ Loa giai đoạn 2007 - 2014.

Di tích khảo cổ thành Cổ Loa

TS Trịnh Hoàng Hiệp, Trưởng phòng Khảo cổ học Sơ sử và Nhà nước sớm, Viện Khảo cổ học Việt Nam, cho hay từ nguồn sử liệu thành văn kết hợp với tư liệu khảo cổ học thu được từ khai quật Thành Ngoại (1970), Thành Nội (2005), lũy hào Thành Trung (2007 - 2008), Thành Ngoại (2012) và Thành Nội, Ụ hỏa hồi (2014) đã cho thấy thành Cổ Loa, do vua An Dương Vương đắp đã kế thừa tòa thành có trước đó. Tòa thành của làng phòng thủ tương ứng với chế độ xã hội dạng Chiefdom.

Thành do vua An Dương Vương đắp có quy mô to lớn gấp nhiều lần, khối lượng công việc này chắc chắn tương ứng với một chế độ xã hội cao cấp dạng nhà nước sơ khai, có người đứng đầu quản lý các hoạt động chung như nhà nước Âu Lạc. Nghiên cứu kỹ thuật đắp thành, quy mô và hình dáng của thành, thấy rằng đó là truyền thống đắp thành của người Việt, rất khác với kỹ thuật, những quy định cụ thể của nhà Hán.

Một phần di tích thành Cổ Loa Ảnh: Hiệp Trịnh

"Với những nguồn tư liệu hiện nay cho thấy một chính thể kiểu nhà nước bản địa và địa phương đã xuất hiện trong giai đoạn Đông Sơn trước khi nhà Hán đến đô hộ. Trước khi thành Cổ Loa được xây dựng, chưa có một di tích nào được xây dựng ở lưu vực châu thổ Sông Hồng có kích cỡ và diện tích lớn như Cổ Loa; để xây dựng được thành lớn như Cổ Loa chắc chắn cần phải có một lực lượng quân sự hùng mạnh, sự quản lý kiểu nhà nước và tập trung hóa. 

TS Hiệp cũng cho rằng khu vực này có dân số lớn là hoàn toàn có khả năng vì đồng bằng châu thổ sông Hồng rất có tiềm năng trồng lúa, sản xuất nông nghiệp.

"Với nguồn tư liệu khảo cổ học và cổ sử có thể khẳng định thành Cổ Loa là tòa thành đất sớm nhất, quy mô to lớn nhất ở Việt Nam và Đông Nam Á, do vua An Dương Vương đắp vào thế kỷ thứ 3, thế kỷ thứ 2 trước Công nguyên. Đây là tòa thành vừa bảo vệ kinh đô, bảo vệ nhà vua và hoàng gia, vừa là căn cứ phòng thủ chắc chắn.

Kinh đô cổ nhất Đông Nam Á

Giá trị nhất của Cổ Loa là kinh đô cổ nhất khu vực Đông Nam Á, có truyền thống xây dựng triệt để lợi dụng điều kiện tự nhiên có sẵn ở khu vực để đắp thành, đào hào. 

Thành Cổ Loa thể hiện sự sáng tạo độc đáo của người Việt cổ trong công cuộc giữ nước, chống giặc ngoại xâm. Dưới góc độ văn hóa, Cổ Loa trở thành di sản văn hóa, một bằng chứng về sự sáng tạo, về trình độ kỹ thuật cũng như văn hóa của người Việt cổ.

Vật liệu xây tường thành ở Di tích thành Cổ Loa Ảnh: Hiệp Trịnh

Với giá trị đặc biệt của thành Cổ Loa, các chuyên gia của Viện Khảo cổ kiến nghị lựa chọn một khu tiêu biểu nhất của khu di tích Cổ Loa, mà ở đó còn để lại những di tích tiêu biểu và đặc trưng duy nhất của thành Cổ Loa như: 3 vòng thành, hào, hỏa hồi, giếng Ngọc, đền thờ vua An Dương Vương... để có thể nghiên cứu, phục hồi và trên cơ sở khoa học đó giúp du khách trong và ngoài nước có thể nhận diện toàn bộ khu di tích.

Ngoài ra, cần tiếp tục nghiên cứu về thời kỳ vua Ngô Quyền chọn Cổ Loa làm kinh đô. "Chúng ta biết rằng gần 10 năm vua Ngô Quyền đã chọn thành Cổ Loa làm trị sở của mình, nhưng những bằng chứng khảo cổ học về giai đoạn này rất mờ nhạt, ngoại trừ vài mảnh gốm khai quật được ở địa điểm Mả Tre. Do vậy, đây là vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu trong tương lai" – đại diện Viện